حضور عضو هیات علمی دانشگاه مهرالبرز در فرایند کارشناسی گزارش سیاستی مرکز پژوهشهای مجلس درباره تداوم آموزش عالی در شرایط جنگی
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در تازهترین گزارش سیاستی خود با عنوان «بسته پیشنهادی تداوم و ارتقای کیفیت فعالیتهای آموزشی و پژوهشی دانشگاهها در شرایط جنگی»، مجموعهای از راهکارهای مدیریتی، آموزشی، پژوهشی و حمایتی برای حفظ تداوم فعالیت دانشگاهها در شرایط بحران ارائه کرده است. در فهرست اظهارنظرکنندگان خارج از مرکز این گزارش، نام دکتر محمد امینی، عضو هیئت علمی و مدیر مرکز نوآوری و تحول دیجیتال دانشگاه مهرالبرز نیز در کنار جمعی از استادان و متخصصان دانشگاههای کشور درج شده است.
این گزارش که در ۷ تیر ۱۴۰۵ منتشر شده، با تمرکز بر پیامدهای اختلالات گسترده بر نظام آموزش عالی، تأکید میکند که انتقال صرف کلاسهای حضوری به فضای مجازی برای حفظ کیفیت و تداوم آموزش کافی نیست. بهگفته گزارش، نابرابری در دسترسی دیجیتال، ضعف زیرساختهای ارتباطی، کاهش کیفیت تعامل آموزشی، دشواری برگزاری دروس عملی و آزمایشگاهی، اختلال در پایاننامهها و پروژههای پژوهشی و افزایش فشارهای روانی بر دانشجویان و اعضای هیئت علمی، از مهمترین چالشهای دانشگاهها در شرایط بحران به شمار میروند.
راهکارهای پیشنهادی این سند در چهار محور اصلی شامل امور زیرساختی و مدیریتی دانشگاه، آموزش، پژوهش و امور فرهنگی، روانی و اجتماعی تدوین شده است. در حوزه مدیریت، حرکت به سمت حکمرانی منعطف، تفویض اختیار بیشتر به دانشگاهها، چابکسازی فرایندهای اداری و ایجاد هستههای مدیریت بحران با اختیارات واقعی مورد تأکید قرار گرفته است. در این چارچوب، دانشگاهها میتوانند متناسب با شرایط خود از الگوهای حضوری محدود، آفلاین یا ترکیبی برای تداوم آموزش بهره بگیرند.
در حوزه آموزش نیز پیشنهادهایی مانند تعریف رسمی «وضعیت اضطراری آموزشی»، کاهش حجم سرفصلها و تمرکز بر هستههای ضروری یادگیری، تقویم آموزشی شناور، طراحی محتوای کوتاه و ماژولار، ارزشیابی مستمر، توسعه آموزش پروژهمحور و راهاندازی آزمایشگاههای مجازی مطرح شده است. این گزارش همچنین توصیه میکند بسته کامل درس شامل جزوه، ویدئو، تمرین و پادکست از ابتدای ترم در اختیار دانشجویان قرار گیرد تا فرایند یادگیری در شرایط اختلال ارتباطی، وابستگی کمتری به اتصال دائمی اینترنت داشته باشد.
یکی دیگر از بخشهای قابل توجه گزارش، تأکید بر استفاده از فناوریهای نوین آموزشی است. توسعه محیطهای یادگیری مبتنی بر شبیهسازها، واقعیت مجازی، واقعیت افزوده و هوش مصنوعی و همچنین ایجاد ظرفیتهای پردازشی داخلی برای تداوم برخی فعالیتهای آموزشی و پژوهشی در شرایط محدودیت ارتباطی، از جمله پیشنهادهای مطرحشده در سند است.
در حوزه پژوهش نیز بر هدایت پایاننامهها و طرحهای دانشگاهی به سمت مسائل اولویتدار کشور، توسعه شبکه همکاری میان دانشگاهها برای اشتراک آزمایشگاهها و تجهیزات، اعطای گرنتهای اضطراری، حمایت از پژوهشهای تیمی و تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت تأکید شده است. در کنار این موارد، ارائه خدمات مشاوره رایگان، حمایت از دانشجویان در معرض آسیب، اطلاعرسانی شفاف و حتی تعویق یا تقسیط شهریه بدون جریمه از دیگر پیشنهادهای گزارش برای افزایش تابآوری نظام آموزش عالی است.
همکاری دکتر محمد امینی از دانشگاه مهرالبرز برای انجام این پژوهش و تهیه گزارش راهبردی حاصل از منظر ارتباط موضوع سند با حوزه آموزش مجازی و دانشگاه دیجیتال قابل توجه است. گزارش در جمعبندی خود نیز بر این نکته تأکید دارد که دانشگاه تابآور باید از وابستگی صرف به حضور فیزیکی فاصله گرفته و به سمت الگوهای منعطف، چندمسیره و ترکیبی با محوریت آموزش مجازی حرکت کند؛ رویکردی که میتواند ضمن حفظ تداوم آموزش در شرایط بحران، زمینه ارتقای عدالت آموزشی و کاهش شکاف دسترسی را نیز فراهم کند.
منبع: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، «بسته پیشنهادی تداوم و ارتقای کیفیت فعالیتهای آموزشی و پژوهشی دانشگاهها در شرایط جنگی»، تیر ۱۴۰۵.
