از هماندیشی ملی
تا
ترسیم نقشه راه تحول آموزش عالی ایران
دومین کنفرانس ملی «دانشگاه آینده در گذر تحول دیجیتال» در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد
با ارسال ۱۵۶ مقاله علمی، پذیرش ۴۶ مقاله برای ارائه و معرفی منشور دانشگاه آینده؛ چارچوب ملی تحول آموزش عالی ایران تا افق ۱۴۱۰
دومین کنفرانس ملی «دانشگاه آینده در گذر تحول دیجیتال» روزهای ۲۷ و ۲۸ آبانماه ۱۴۰۵، به ابتکار و با مسئولیت دانشگاه مهرالبرز و با همکاری دانشگاه صنعتی شریف و انجمن کامپیوتر ایران، در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد.
این رویداد علمی با حضور جمعی از استادان و صاحبنظران دانشگاهی، مدیران و سیاستگذاران آموزش عالی، پژوهشگران، دانشجویان و فعالان حوزه فناوری و صنعت، با هدف بررسی آینده آموزش عالی ایران و تبیین الزامات تحول دانشگاهها در عصر دیجیتال و هوش مصنوعی برگزار شد.
کنفرانس امسال با رویکردی آیندهنگر و میانرشتهای، تلاش کرد فراتر از مباحث فنی و کاربردی فناوری، به موضوعات بنیادینی همچون بازتعریف مأموریت دانشگاه، اصلاح الگوهای حکمرانی، بازطراحی ساختارهای نهادی، تحول در نظام یاددهی و یادگیری و بازآفرینی نقش دانشگاه در توسعه کشور بپردازد.
تحول دیجیتال؛ ضرورتی برای بازآفرینی دانشگاه
شتاب تحولات فناورانه، گسترش هوش مصنوعی، توسعه اقتصاد دیجیتال و تغییر الگوهای تولید، انتقال و کاربرد دانش، آموزش عالی را در آستانه تحولی بنیادین قرار داده است. در چنین شرایطی، دانشگاه آینده صرفاً دانشگاهی نیست که از فناوریهای نوین استفاده میکند؛ بلکه نهادی است که با بازنگری در فلسفه وجودی، مأموریت، ساختار، شیوه حکمرانی و الگوهای آموزشی خود، برای پاسخگویی به نیازهای متحول جامعه و ایفای نقش مؤثر در ساختن آینده آماده میشود.
بر همین اساس، کنفرانس با رویکردی میانرشتهای و آیندهنگر، پنج محور تخصصی را مورد توجه قرار داد:
۱. حکمرانی، معماری و مدل دانشگاه آینده در ایران؛
۲. پلتفرمها، اکوسیستمها و پیوند آموزش عالی با صنعت؛
۳. یادگیری آیندهمحور، هوش مصنوعی و تجربه دانشجو؛
۴. پایداری، تابآوری و تداوم دانشگاه در شرایط بحران؛
۵. تحول سرمایه انسانی و مدیریت تغییر در دانشگاه.
مشارکت علمی گسترده؛ ارسال ۱۵۶ مقاله به دبیرخانه کنفرانس
یکی از جلوههای مهم این دوره، مشارکت علمی استادان، پژوهشگران و علاقهمندان حوزه آموزش عالی و تحول دیجیتال بود. در مجموع ۱۵۶ مقاله در پنج محور تخصصی به دبیرخانه کنفرانس ارسال شد.
پس از ارزیابی و داوری علمی آثار، ۴۶ مقاله برای ارائه در کنفرانس پذیرفته شد که از این تعداد، ۲۳ مقاله بهصورت شفاهی و ۲۳ مقاله بهصورت پوستر ارائه شدند.
محور «یادگیری آیندهمحور، هوش مصنوعی و تجربه دانشجو» با دریافت ۵۳ مقاله، بیشترین میزان مشارکت پژوهشی را به خود اختصاص داد؛ موضوعی که بیانگر توجه فزاینده جامعه علمی به تأثیر هوش مصنوعی و فناوریهای نوین بر تجربه یادگیری و آینده آموزش عالی است.
پیام وزیر علوم؛ دانشگاه آینده باید هوشمند، انسانمحور و تابآور باشد
در این کنفرانس، پیام رسمی دکتر حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، به مناسبت برگزاری دومین کنفرانس ملی «دانشگاه آینده در گذر تحول دیجیتال» صادر شد.
وزیر علوم در این پیام با تأکید بر اینکه تحول دیجیتال را نباید صرفاً به ورود ابزارها و فناوریهای نوین به دانشگاه محدود کرد، بازاندیشی بنیادین در فلسفه، مأموریت، ساختار، کارکرد و الگوی حکمرانی دانشگاه را از الزامات این تحول دانست.
در بخشی از این پیام آمده است:
“دانشگاه آینده باید نهادی هوشمند، انسانمحور، انعطافپذیر، شبکهای و تابآور باشد؛ نهادی که با بهرهگیری مسئولانه و هوشمندانه از هوش مصنوعی، کلاندادهها و دیگر فناوریهای نوظهور، کیفیت یادگیری و پژوهش را ارتقا دهد، فرصتهای یادگیری مادامالعمر را گسترش بخشد و زمینه دسترسی عادلانهتر به آموزش باکیفیت را فراهم آورد.“
وزیر علوم همچنین بر صیانت از کرامت انسانی، حریم خصوصی، امنیت دادهها و اخلاق علمی همپای توسعه فناوری تأکید کرده و حرکت از آموزش محتوامحور به سوی یادگیری دانشجومحور و شایستگیمحور، توسعه نظامهای ارزیابی کیفیت متناسب با محیط دیجیتال و استقرار حکمرانی چابک و دادهمحور را از الزامات دانشگاه آینده برشمرده است.
در بخش دیگری از پیام وزیر علوم آمده است که دانشگاهها نباید صرفاً مصرفکننده فناوری یا پیرو تغییرات باشند؛ بلکه باید با اتکا به ظرفیت علمی و مسئولیت اجتماعی خود، ایدهپرداز و پیشگام طراحی آینده آموزش عالی باشند.
وی تدوین نقشه راه ملی برای تحول دیجیتال دانشگاهها، بازنگری در ضوابط و سازوکارهای اعتبارسنجی و تضمین کیفیت و تقویت زیرساختهای ارتباطی و دادهای را از زمینههای حرکت هماهنگ و اثربخش در این عرصه دانسته است.
وزیر علوم در پایان پیام خود، ضمن قدردانی از دانشگاه مهرالبرز بهعنوان بنیانگذار این رویداد، از دانشگاه خاتم که در برگزاری دوره نخست همکاری داشته و دانشگاه صنعتی شریف که در دوره دوم همراه این ابتکار ارزشمند بوده است، قدردانی کرد.
منشور دانشگاه آینده؛ ترسیم چارچوب ملی تحول آموزش عالی ایران تا افق ۱۴۱۰
یکی از مهمترین دستاوردهای راهبردی دومین کنفرانس، تدوین و معرفی «منشور دانشگاه آینده؛ چارچوب ملی تحول آموزش عالی ایران تا افق ۱۴۱۰» بود.
این منشور با عبور از الگوی سنتی دانشگاه منفرد و آموزشمحور، چشمانداز حرکت به سوی دانشگاهی شبکهای، انسانمحور، مسئلهگشا و ارزشآفرین را ترسیم میکند.
در این چارچوب، ده اصل راهنمای دانشگاه آینده عبارتاند از:
۱. انسانمحوری؛
۲. عدالت دسترسی؛
۳. استقلال و پاسخگویی؛
۴. مأموریتگرایی؛
۵. داده و اعتماد؛
۶. یادگیری مادامالعمر؛
۷. اثرگذاری سنجشپذیر؛
۸. همآفرینی؛
۹. تابآوری؛
۱۰. پایداری.
منشور همچنین معماری دانشگاه مطلوب را در شش حوزه فناوری و نوآوری، آموزش و تجربه دانشجو، پژوهش و تولید دانش، دانشگاه اثربخش و خدمتمحور، صنعت و اقتصاد و دانشگاه قابل اعتماد و تابآور تبیین میکند.
از ویژگیهای مهم این منشور، توجه به تقسیم مسئولیت در نظام ملی است. در این چارچوب، نقش نهادهای حکمرانی، قانونگذاران و تنظیمگران، وزارتخانههای علوم و بهداشت، وزارت آموزشوپرورش، بخش صنعت، دانشگاهها، استادان، دانشجویان و جامعه در تحقق دانشگاه آینده مورد توجه قرار گرفته است.
همچنین نقشه راه تحول آموزش عالی از سال ۱۴۰۶ تا ۱۴۱۰ در چهار مرحله شامل تعیین مأموریتها و خط پایه، اجرای آزمایشی و آزمون محیطها، ارزیابی و اصلاح نظامها و توسعه راهکارهای موفق و در نهایت استقرار الگوی دانشگاه شبکهای، هوشمند، مسئلهگشا و پاسخگو ترسیم شده است.
در کنار این موارد، شاخصهای کلیدی پایش و ارزیابی شامل کیفیت یادگیری و اشتغالپذیری، عدالت دسترسی و کاهش شکاف دیجیتال، کیفیت و اثر پژوهش، حل مسئله و رضایت ذینفعان، همکاری دانشگاه با صنعت و جامعه و تابآوری، اعتماد و امنیت داده مورد توجه قرار گرفتهاند.
تدوین این منشور را میتوان گامی مهم در جهت تبدیل مباحث نظری و گفتوگوهای علمی به یک چارچوب راهبردی برای سیاستگذاری و برنامهریزی تحول آموزش عالی کشور دانست.
بیانیه پایانی؛ پیشنهاد آغاز مسیر پنجساله تحول آموزش عالی
در پایان کنفرانس، بیانیه پایانی دومین کنفرانس ملی «دانشگاه آینده در گذر تحول دیجیتال» منتشر شد.
در این بیانیه، بر ضرورت بازاندیشی در مأموریت و شیوه حکمرانی دانشگاه در عصر تحولات فناورانه تأکید شده و دانشگاه آینده نهادی انسانمحور، یادگیرنده، شبکهای، مسئلهگشا و پاسخگو معرفی شده است که دانش را به توانمندی فردی و ارزش عمومی پیوند میزند.
بیانیه پایانی در چهار حوزه اصلی، پیشنهادهایی برای آینده آموزش و تجربه دانشجو، فناوری و پژوهش و حکمرانی، رابطه دانشگاه با جامعه و صنعت و مسئولیت مشترک نهادهای ملی ارائه میکند.
در حوزه آموزش، بر گذار از انتقال محتوا و مدرکگرایی به یادگیری فعال، میانرشتهای، شایستگیمحور و مادامالعمر تأکید شده است. همچنین هوش مصنوعی باید در خدمت ارتقای کیفیت یادگیری، دسترسپذیری و توان استاد و دانشجو قرار گیرد و جایگزین تفکر انتقادی، داوری علمی و رابطه انسانی نشود.
در حوزه فناوری و حکمرانی نیز بهرهگیری از داده و هوش مصنوعی مستلزم زیرساختهای امن و تعاملپذیر، کیفیت داده، شفافیت، حفاظت از حریم خصوصی، نظارت انسانی و امکان اعتراض به تصمیمهای اثرگذار دانسته شده است.
بیانیه همچنین بر ضرورت حرکت از همکاریهای مقطعی دانشگاه با صنعت و جامعه به سوی همآفرینی پایدار و مشارکت دانشجویان، استادان، دانشآموختگان و شهروندان در تعریف مسائل و ارزیابی راهحلها تأکید دارد.
یکی از پیشنهادهای مهم بیانیه آن است که «منشور دانشگاه آینده؛ افق ۱۴۱۰» بهعنوان مبنایی برای گفتوگوی ملی و بررسی در مراجع ذیصلاح قرار گیرد. بر این اساس، مسیر پنجساله تحول با تعیین مأموریتها و خطوط پایه در سال ۱۴۰۶ آغاز شود و با اجرای آزمایشی، ارزیابی مستقل و توسعه راهحلهای اثربخش، عادلانه و ایمن ادامه یابد.
انتشار گزارشهای شفاف سالانه، توجه به دانشگاههای کمبرخوردار، تابآوری خدمات و تأمین مالی پایدار نیز از شروط اعتماد و موفقیت این مسیر معرفی شده است.
تداوم یک حرکت علمی؛ از دانشگاه خاتم تا دانشگاه صنعتی شریف
دومین کنفرانس ملی «دانشگاه آینده در گذر تحول دیجیتال» در ادامه تجربه دوره نخست این رویداد برگزار شد که در اسفندماه ۱۴۰۳ با همکاری دانشگاه مهرالبرز و دانشگاه خاتم شکل گرفت.
تداوم این حرکت علمی با همکاری دانشگاه صنعتی شریف و انجمن کامپیوتر ایران در دوره دوم، نشاندهنده ضرورت همافزایی ظرفیتهای دانشگاهی و شکلگیری یک جریان علمی مستمر برای بازاندیشی در آینده آموزش عالی کشور است.
دانشگاه مهرالبرز بهعنوان بنیانگذار و برگزارکننده این کنفرانس، با اتکا به بیش از دو دهه تجربه در توسعه آموزش الکترونیکی و دانشگاه دیجیتال، بر این باور است که تحول آموزش عالی نیازمند مشارکت و همکاری همه دانشگاهها، مراکز علمی، نهادهای سیاستگذار و بخش صنعت است.
دانشگاه آینده؛ دانشگاهی برای انسان و توسعه جامعه
برگزاری این کنفرانس بار دیگر این پرسش اساسی را در کانون توجه جامعه علمی کشور قرار داد که دانشگاههای ایران چگونه میتوانند در مواجهه با تحولات شتابان فناوری، ضمن حفظ مأموریت علمی و اجتماعی خود، به نهادهایی هوشمند، نوآور، انعطافپذیر، تابآور و آیندهساز تبدیل شوند؟
پاسخ به این پرسش مستلزم عبور از نگاه صرفاً فناورانه به تحول دیجیتال و توجه همزمان به ابعاد انسانی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی آن است. دانشگاه آینده باید علاوه بر تولید و انتقال دانش، در حل مسائل جامعه، تربیت سرمایه انسانی خلاق و ماهر، توسعه نوآوری، گسترش عدالت آموزشی و یادگیری مادامالعمر و ایجاد ارزش پایدار برای کشور نقشآفرین باشد.
دومین کنفرانس ملی «دانشگاه آینده در گذر تحول دیجیتال» با طرح این رویکرد و معرفی منشور دانشگاه آینده تا افق ۱۴۱۰، گامی در جهت تقویت گفتمان ملی درباره آینده آموزش عالی و فراهمسازی زمینه تدوین یک نقشه راه مشترک برای تحول دانشگاههای ایران به شمار میرود.
اطلاعات بیشتر:
وبسایت کنفرانس www.cfuiran.ir
وبسایت دانشگاه مهرالبرز www.mehralborz.ac.ir
دانشگاه مهرالبرز
برگزارکننده دومین کنفرانس ملی دانشگاه آینده در گذر تحول دیجیتال
